Waarom kun je in een conflict soms zo heftig reageren, alsof de hele relatie op het spel staat, terwijl het rationeel gezien eigenlijk maar om iets kleins gaat? Je stem wordt harder, je valt de ander aan of je klapt juist helemaal dicht.
Op zulke momenten lijkt het alsof je de situatie niet meer zelf in de hand hebt: je innerlijke kind heeft het stuur overgenomen.
Wat is je innerlijke kind?
Je innerlijke kind is een deel van wie je bent dat is gevormd in je vroege jaren. Ook als je volwassen bent, leeft dat deel nog steeds in je, met dezelfde behoeften, emoties en overtuigingen van toen.
Als kind ontwikkel je reacties om jezelf te beschermen wanneer je je niet gezien of afgewezen voelt. Deze reacties kunnen je als kind helpen om met moeilijke situaties om te gaan, maar zijn als volwassene niet meer effectief.
Toch kunnen deze oude reacties opnieuw opgeroepen worden wanneer je in een situatie terechtkomt die je onbewust doet denken aan vroeger. Op zo’n moment reageer je niet meer vanuit je volwassen zelf, maar kan het kind in jou het stuur overnemen.
Wanneer kan oude pijn getriggerd worden?
In welke situaties deze oude reacties opgeroepen worden, verschilt per persoon. Deze specifieke situaties worden ook wel ‘triggers’ genoemd. De een wordt bijvoorbeeld getriggerd wanneer zijn partner iets beter weet, omdat hij als kind door zijn vader werd behandeld alsof hij dom was. Een ander kan getriggerd worden wanneer zijn partner hem een beetje plaagt, omdat hij vroeger op school werd gepest.
Het innerlijke kind ziet geen onderscheid tussen de ouder of pestkop van vroeger en de partner en kan daardoor reageren vanuit zijn oude pijn. Deze reacties kunnen voor de ander overdreven lijken, waardoor de getriggerde persoon zich juist nog minder gehoord en begrepen voelt en verder getriggerd raakt.
Het kan ook zijn dat de heftige kindreactie van de een iets ouds raakt in de ander. Op zo’n moment zitten er als het ware twee kinderen aan het stuur. Geen van beiden is dan nog in staat om de situatie vanuit het volwassen bewustzijn te sturen of stoppen, waardoor de ruzie verder kan escaleren.
Triggers in de partnerrelatie
Ook in andere relaties kunnen mensen worden getriggerd, maar binnen de partnerrelatie kan dit extra sterk zijn. Door de hechting aan onze partner is ons brein sterk gericht op het behouden van de verbinding. Signalen van afwijzing, afstand of verlies kunnen daardoor sneller als bedreigend worden ervaren. Een opmerking van je partner kan daarom een veel sterkere reactie oproepen dan dezelfde opmerking van bijvoorbeeld een collega of kennis.
Vaak krijgt de partner de schuld van de ruzie, maar wanneer je diep geraakt wordt door een opmerking die niet slecht bedoeld is, is dat meestal niet terecht. Je partner raakt in zo’n geval een oude knop, maar hij is niet degene die hem heeft geïnstalleerd.
Hoe herken je dat je innerlijke kind het stuur overneemt?
Er zijn verschillende signalen waaraan je kunt merken dat je innerlijke kind het stuur heeft overgenomen. Misschien herken je deze signalen niet direct, maar door na een ruzie bewust terug te kijken op wat er gebeurde, kun je ze steeds beter gaan herkennen en uiteindelijk ook al tijdens een conflict gaan opmerken.
Je stem en manier van spreken veranderen
Je uitspraak kan ineens kinderlijk worden en ook de hoogte van je stem kan veranderen ten opzichte van wanneer je rustig bent en vanuit je volwassen zelf spreekt. Hieraan kun je soms ook vrij makkelijk herkennen dat de ander in zijn ‘kindmodus’ zit en dat er iets bij hem is geraakt.
Je reactie is disproportioneel
Je weet ergens wel dat wat er gebeurt op zichzelf niet zo groot is, maar toch reageer je er heel heftig op. Je emoties nemen het over en je kunt op dat moment moeilijk nog relativeren.
Voorbeeld: Je partner is tien minuten te laat en je wordt woedend. Waarschijnlijk gaat je boosheid op dat moment helemaal niet over die tien minuten, maar raakt de situatie iets wat daaronder ligt. Je kunt je bijvoorbeeld niet belangrijk of in de steek gelaten voelen.
Je voelt je opeens heel klein
Je voelt je opeens hulpeloos, niet gehoord, onzichtbaar of afgewezen. Je voelt je niet langer een zelfredzame volwassene, maar alsof je ineens weer een klein kind bent.
Je raakt in paniek uit angst voor verlating
Wanneer je verlatingsangst hebt, kan deze worden getriggerd door situaties waarin je je afgewezen voelt. Rationeel weet je wel dat je voor jezelf kunt zorgen en voor je overleving niet afhankelijk bent van je partner, maar het kind in jou reageert alsof je in acuut gevaar bent. De relatie móét worden hersteld, en wel zo snel mogelijk. Zolang je afstand voelt, lukt het je niet om tot rust te komen.
Je denkt in extremen
‘Hij doet dit altijd.’, ‘Niemand houdt van me.’, ‘Ik doe nooit iets goed.’
Kinderen kunnen nog niet goed anders dan in zwart-wit denken. Iets is goed of slecht, leuk of stom, lief of gemeen. Als volwassene weet je dat de werkelijkheid genuanceerder is, maar wanneer je innerlijke kind geraakt is, kun je ineens weer in die uitersten gaan denken. Je kunt je dan extreem afgewezen voelen, terwijl het slechts om één opmerking of situatie gaat en niet betekent dat je als persoon volledig wordt afgewezen.
Je kunt de ruzie moeilijk stoppen
Ook als je ergens weet dat het beter is om afstand te nemen en eerst even tot rust te komen, lukt het je niet om uit de situatie te stappen. Je blijft doorgaan met praten, de ander beschuldigen of zoeken naar bevestiging. Niets wat de ander zegt is genoeg. Het voelt alsof je moet doorgaan, ook al weet een deel van jou dat het de situatie alleen maar erger maakt. Het is alsof er een kracht in je het heeft overgenomen die sterker is dan je verstand.
Je trekt je volledig terug
Het tegengestelde kan ook gebeuren wanneer je je getriggerd voelt. Je trekt je volledig terug in je eigen wereld en bent emotioneel niet meer bereikbaar voor de ander. Je gaat bijvoorbeeld scrollen op je telefoon, gamen of slapen. Vaak weet je op zo’n moment niet goed wat je voelt en hoe je er woorden aan kunt geven. Of je kunt denken ‘Hij/zij moet dat soort dingen gewoon niet zeggen.’
Het innerlijke kind en je hechtingspatroon
De manier waarop je reageert wanneer je innerlijke kind wordt geraakt, heeft te maken met je hechtingspatroon. Wanneer je getriggerd wordt, kun je terugvallen op de overlevingsstrategie die je als kind ontwikkelde om met spanning, afwijzing en het verlies van verbinding om te gaan.
Mensen met een angstig hechtingspatroon hebben wanneer ze getriggerd zijn vaak de behoefte om veel te praten en kunnen hun emoties heel sterk uiten. Ze zoeken veel bevestiging en geruststelling om de afstand die ze voelen op te heffen, vanuit hun onderliggende angst voor verlating. Het is voor hen moeilijk om de ruzie te onderbreken of te stoppen.
Mensen met een vermijdend hechtingspatroon zijn juist eerder geneigd om zich terug te trekken wanneer ze getriggerd zijn. Ze worden koel of afstandelijk en proberen hun gevoelens of de ernst van de situatie te minimaliseren. In plaats van contact te zoeken, nemen zij juist meer afstand van de partner.
Mensen met een gedesorganiseerd hechtingspatroon kunnen heel wisselend reageren wanneer zij getriggerd zijn. Ze kunnen eerst de partner afstoten, maar vervolgens juist claimend worden en de ander niet loslaten totdat ze zich weer gerustgesteld voelen.
Thema’s
Wanneer je erop gaat letten, kun je na verloop van tijd gaan zien dat het niet om op zichzelf staande ruzies gaat, maar dat de conflicten steeds om dezelfde thema’s draaien. Je kunt je bijvoorbeeld snel niet gezien of gehoord voelen (‘Ik doe er weer niet toe’), erg gevoelig zijn voor kritiek (‘Ik doe het ook nooit goed’) of je snel buitengesloten voelen (‘Ik hoor nooit ergens bij’). Vervolgens kun je proberen te ontdekken in welke situaties deze gedachten bij je opkomen.
Hoe krijg je je volwassen zelf weer aan het stuur?
Wanneer je tijdens een conflict kunt herkennen dat je innerlijke kind de regie in handen heeft, kun je proberen om het stuur weer over te nemen. Hieronder staan een aantal stappen die je daarbij kunnen helpen:
1. Creëer een pauze
Zeg tegen je partner iets als: ‘Ik merk dat dit me erg raakt. Ik wil hier rustig over kunnen praten, maar ik heb even tijd nodig om tot mezelf te komen.’ Of in het kort: ‘Ik stap hier even uit.’
2. Breng je zenuwstelsel tot rust
Doe iets waardoor je weer wat rustiger wordt, zoals een aantal keer diep ademhalen of een stuk lopen. Je kunt ook EFT (tapping) toepassen als je hiermee bekend bent.
3. Benoem naar jezelf wat er gebeurt
Zeg tegen jezelf: ‘Dit is mijn innerlijke kind dat geraakt is. Dit is een oud gevoel dat groter is dan in deze situatie nodig is.’
4. Probeer in contact te komen met je innerlijke kind
Probeer in contact te komen met je innerlijke kind. Je kunt jezelf hierbij de vraag stellen hoe oud je je op dit moment voelt. Het kan zijn dat daarbij direct een situatie naar boven komt waarin je je als kind ook zo hebt gevoeld. Zo niet, blijf dan bij het gevoel en erken het gevoel door je innerlijke kind als volwassene troostend toe te spreken. Geef jezelf wat je vroeger miste. Je kunt bijvoorbeeld tegen je innerlijke kind zeggen: ‘Ik ben er voor je. Dit gevoel mag er zijn. Je bent niet meer hulpeloos en alleen want ik zorg voor jou.’
5. Onderzoek je zwart-wit gedachte
Kijk welke zwart-witgedachte er door je heen gaat en probeer deze vanuit je volwassen ik in andere woorden te formuleren. ‘Jij geeft niks om mij’ kan dan bijvoorbeeld worden: ‘Ik merk dat ik me geraakt voel. Ik heb het gevoel dat je liever met je vriendinnen op stap gaat dan met mij. Ik voel me daardoor op dit moment niet veilig in de relatie.’
Probeer ook te formuleren wat je op van de ander nodig hebt, bijvoorbeeld: ‘Ik zou het fijn vinden om eerdaags samen wat leuks te gaan doen’. Schrijf dit op, zodat je later nog weet wat je wilde zeggen.
Zie ook ‘Leer communiceren met Ik-boodschappen’ op de pagina ‘Algemene tips bij onveilige hechting’.
6. Ga in gesprek met je partner
Wacht tot jullie beiden gekalmeerd zijn en ga daarna met de ander in gesprek. Vertel niet alleen wat je voelde en wat je nodig hebt, maar ook wat precies de trigger was en waar je heftige, oude gevoelens vandaan kwamen. Zo kan de ander begrijpen waarom je reageerde zoals je deed.
7. Evalueer achteraf
Kijk op een later moment terug op hoe je met de situatie bent omgegaan. Wat hielp je om weer vanuit je volwassen zelf te reageren? En wat zou je een volgende keer anders kunnen doen?
Hoe dit soort ruzies helend kunnen werken
Wanneer je je innerlijke kind leer herkennen, kun je verantwoordelijkheid nemen voor je triggers en leren hier anders mee om te gaan. Door je oude gevoelens met je partner te bespreken, kun je ervaren dat de situatie nu anders is dan vroeger en dat je partner andere intenties had dan je innerlijke kind dacht.
Op deze manier kunnen jij en je partner elkaars thema’s steeds beter leren kennen. Het is niet de bedoeling om deze thema’s vervolgens te gaan vermijden, maar om elkaar op zo’n moment de ruimte te geven om van het innerlijke kind weer naar de volwassene te schakelen. Daarna kun je de situatie vanuit je volwassen zelf rustig bespreken.
Zo kun je nieuwe ervaringen opdoen en kunnen dit soort conflicten momenten van herstel worden in plaats van een herhaling van de oude pijn. Hierdoor kan de heftigheid van de kindreacties na verloop van tijd afnemen.
Lukt het je niet om zelf grip te krijgen op je heftige reacties, dan kan het beter zijn om hulp te zoeken bij een (relatie)therapeut.
Reageert je partner niet goed wanneer je je triggers en daarmee ook je kwetsbaarheden deelt, dan kan het ook goed zijn om hulp te zoeken. Het kan dan ook belangrijk zijn om je af te vragen of deze relatie wel goed voor je is.
Meer lezen?
- Wat is hechting?
- Voorwaarden voor een veilig hechtingspatroon
- Algemene tips bij een onveilige hechting
