Wat we als mens allemaal gemeen hebben is dat we gehoord willen worden. Dat als we iemand feedback geven, hij hier voor openstaat en hier gehoor aan geeft. Dit klinkt op zich vrij simpel, maar toch gaat het hier vaak mis.
Voor veel mensen is het lastig om feedback te ontvangen, ook als deze op een goede manier gegeven wordt. Zij passen dan allerlei verdedigingsmechanismen toe om hun eigen fouten of tekortkomingen te verdoezelen, waardoor de ander zich niet gehoord voelt en gefrustreerd raakt.
Maar waarom passen mensen deze verdedigingsmechanismen toe? We zijn nogal geneigd om dit persoonlijk te nemen. ‘Hij luistert niet naar mij.’ ‘Hij geeft niet om mijn gevoelens.’ Dit kan ons diep raken. Het is dan goed om te beseffen dat iemand deze verdedigingsmechanismen automatisch toepast. Deze zijn tijdens de vroege jeugd al ‘geprogrammeerd’ in het brein en worden bij bepaalde situaties vanzelf geactiveerd.
Als ouders niet sensitief omgaan met de fouten van een kind en er afwijzing volgt als het kind iets fouts heeft gedaan, leert het kind dat het fouten beter kan verbergen en kan deze buiten zichzelf gaan leggen: het is de schuld van de ander, de omgeving of de omstandigheden. Hij kon er niks aan doen. Of het kind kan gaan liegen: ‘Ik was het niet.’
Als er tijdens de jeugd veel nadruk wordt gelegd op ‘schuld’, en een kind niet vergeven wordt, kan dit ertoe leiden dat iemand later geen verantwoordelijkheid neemt voor zijn daden. Het gevoel van schuld voelt dan te vervelend en is verbonden met het gevoel van totale afwijzing, waardoor iemand dit gevoel met alle macht zal proberen te vermijden.
Wat hier nodig is, is dat mensen zich bewust worden van hun verdedigingsmechanismen en in contact mogen komen met hun oude pijn. Daarnaast moeten zij leren om ‘feedback sensitief te ontvangen’. Dit betekent dat je feedback niet meteen afweert, maar binnen laat komen, en nadenkt over de boodschap die de ander geeft.
Klopt het wat de ander zegt? Kom je inderdaad altijd te laat omdat je niet zo op de tijd let, en kun je begrijpen dat dat voor de ander vervelend is? Of klopt het dat je iets had beloofd, wat je niet gedaan hebt? Verplaats je in de ander, hoe zou jij je voelen? Antwoord dan aan de ander: ‘Ik was inderdaad te laat, ik begrijp dat het vervelend was dat jij daardoor lang moest wachten.’ En geef daarbij aan wat je in het vervolg anders zou kunnen doen: ‘Ik zal de volgende keer een wekker op mijn telefoon instellen.’
Als je je op deze manier kwetsbaar opstelt, kun je ervaren dat de reactie van de ander ook anders wordt. Die is niet meer boos, en omdat hij zich gehoord en begrepen voelt, kan er bij hem een gevoel van compassie opkomen. Er ontstaat weer verbinding.
Dit kan een totaal nieuwe ervaring zijn, en je zult daar ook niet meteen op durven te vertrouwen. Dit vraagt oefening waar telkens weer moed voor nodig is.
Helaas is dit leerproces niet voor iedereen weggelegd. Als de verdediging van het ego zo sterk is geworden dat elke vorm van feedback afgeweerd wordt, zoals bij narcisme, is de kans klein dat iemand hierin zal veranderen.
